Jednolity Plik Kontrolny a cesarz Dioklecjan

Błażej Sarzalski        21 lutego 2018        4 komentarze

W końcówce III wieku naszej ery finanse Cesarstwa Rzymskiego przeżywały zabójczy kryzys. Lata psucia wartości waluty doprowadziły do długiego okresu hiperinflacji, okresu znanego jako kryzys Cesarstwa, który zakończył się w 284 roku n.e. wraz z początkiem panowania cesarza Dioklecjana.

Wyobraź sobie, że za czasów Juliusza Cezara (a więc jeszcze przed naszą erą), rzymski srebrny denar zawierał 98% czystego srebra. Dwa wieki później, w okolicach 150 roku naszej ery, ilość srebra spadła do 83,5%. W późnych latach “dwusetnych” wynosiła ona wyłącznie 5%.

Wraz z postępującą dewaluacją pieniądza rosły ceny. Przykładowo pszenica podrożała o 4000% zaledwie w ciągu trzech dekad III wieku. Cesarzowi Dioklecjanowi przyszło reformować nie tylko anachroniczny system władzy, ale także szukać uzdrowienia cesarstwa, toczonego rakiem kryzysu gospodarczego. Wpadł wtedy na “genialny” pomysł ustanowienia cen sztywnych w drodze edyktu.

Ustanowiono ceny urzędowe na absolutnie wszelkie istotne dobra w imperium. Jedzenie, opał, ustalono w ten sposób wynagrodzenia. Ten kto sprzeciwił się ustalonej cenie maksymalnej karany był śmiercią. O ile jednak z tego edyktu dosyć szybko się wycofano (bo szara strefa i tak szalała) to równolegle Dioklecjan zapoczątkował reformę podatkową.

Co zrobił? Wprowadził jednolity plik kontrolny 🙂

Nakazał on powszechny cenzus majątkowy, aby dowiedzieć się jakimi majątkami dysponują obywatele rzymscy. Na jego polecenie policzono wszelkie grunty, inwentarz żywy, zbiory rolne i dzięki powszechnemu cenzusowi majątkowemu poznano dochody każdego gospodarstwa i obywatela. Urzędnicy zwiedzali cały kraj i dokonali pełnego spisu własności poddanych Dioklecjana. Wprowadzono następnie podatki progresywne (pobierane często w inwentarzu i płodach rolnych). Dekurionowie, których zobowiązano do pobierania podatku od podatników odpowiadali z własnej kieszeni za pobranie podatku.

Każdy, kto się sprzeciwiał był karany? No zgadnij jak 🙂

Jakieś 18 wieków później, we współczesnej Europie rząd włoski przoduje właśnie we wprowadzaniu wymyślnych systemów informatycznych, które śledzą podatnika. Pogłębiający się dług publiczny Włoch skłania władze np. do ograniczania płatności gotówką i do jednoczesnego wprowadzania oprogramowania, które analizuje zachowania podatników, włącznie z systemami, które sprawdzają jak często płacisz kartą (jeżeli za rzadko, to pewnie gdzieś ukrywasz wpływy gotówkowe), czy to jakie masz oszczędności w bankach (jeżeli je masz to znaczy, że ich nie uszczuplasz, co oznacza, że na pewno masz dochody z szarej strefy). Takie algorytmy już mogą istnieć i typować do kontroli Bogu ducha winnych Włochów.

Szczęśliwie nie przewidują kary głównej za oszustwa podatkowe.

Tymczasem za kilka dni upływa termin powszechnego składania przez polskich mikro i małych przedsiębiorców pierwszego jednolitego pliku kontrolnego. Co uzmysławia mi, że rząd w potrzebie nie cofnie się przed żadnym zagraniem, które poszerzy bazę podatkową. W zestawieniu z ograniczeniem możliwości płatności gotówkowych między przedsiębiorcami, Centralną Bazą Rachunków Bankowych, CRS, analityką podatkową i specjalnym oprogramowaniem, a także mechanizmem nagród dla urzędników administracji skarbowej, którzy wykrywają nadużycia (albo “wykrywają” “nadużycia”), możemy być pewni, że 18 wieków mija, a ludzie są dalej mentalnie w tym samym miejscu.

Chciałbym wierzyć, że JPK to będzie taki młotek, narzędzie, którym można wiele naprawić.

Boję się jednak, że analityka oparta na pliku, zamiast naprawiać, doprowadzi do walnięcia owym młotkiem w miejsca, które niekoniecznie tego wymagają.

Do czego to wszystko prowadzi?

(Mnie na przykład do wniosku, że jeżeli nie musisz być podatnikiem VAT to rozważ dwa razy, czy Ci się to opłaca)

Kogo dotyczy ustawa o jawności życia publicznego?

Błażej Sarzalski        19 lutego 2018        2 komentarze

Ustawa o jawności życia publicznego spowoduje, że mniej-więcej 1/38 społeczeństwa polskiego będzie musiała się spowiadać i to bardzo dokładnie ze swojego majątku. Trudno oczywiście mówić o jakichś konkretach, w sytuacji, gdy ustawa jest jeszcze w fazie konsultacji międzyrządowych, ale podnoszenie wątpliwości wobec jej regulacji, już na tym etapie, przez Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawiło, że zainteresowałem się tematem.

I bardzo dobrze, że to zrobiłem.

Żyłem bowiem dotychczas w przekonaniu, że o ustawie będę się wypowiadał co najwyżej zawodowo, jako radca prawny, który nie podlega ustawie, mimo wykonywania zawodu zaufania publicznego. Jak się jednak okazało, należę do kategorii osób, których dotyczy ustawa o jawności życia publicznego. To około 150 różnych kategorii osób.

Ja podpadam pod zaszczytną kategorię członka organu nadzorczego “spółki zobowiązanej”, czyli takiej, w której Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego ma co najmniej 20% udziałów lub akcji. Co ciekawe jednak, norma ustawowa wiąże z moją eksponowaną pozycją obowiązek złożenia oświadczenia do dwóch różnych organów, tj. ministrowi właściwemu ze względu na przedmiot działania spółki (sic! – nie mam pojęcia szczerze komu!) i organowi wykonawczemu jednostki samorządu terytorialnemu – mamy zabawną sytuację, w której mamy przepis, którego hipoteza (a więc zwrot: kto jest członkiem rady nadzorczej spółki zobowiązanej), ma dwie różne dyspozycje (ten składa oświadczenie majątkowe na ręce XY).

Zapewne niechlujna legislacja i chodzi o to, że ja mam się spowiadać wójtowi, a niekoniecznie ministrowi, ale z treści ustawy wprost to nie wynika i dopiero proces wykładni przepisów może doprowadzić do tego, że ustalimy, mimo wadliwej techniki legislacyjnej, prawidłową treść normatywną przepisów.

Na szczęście, nie jestem jedyny, który musi się spowiadać, spowiada się przecież Prezydent, Prezes Rady Ministrów, ministrowie, ale też np. sędziowie, osoby wydające decyzje administracyjne, radni, posłowie, senatorowie itp.

Najciekawsze kategorie osób objętych ustawą to: ławnicy (tak, w większości mili emeryci, których jedynym majątkiem jest własne M z czasów PRL), szeregowi strażacy, policjanci i pracownicy policji, żandarmi, strażnicy gminni, egzaminatorzy WORDów, urzędnicy sądowi (tacy sekretarze, co na pensjach minimalnych albo nawet zleceniach pracują).

W pewnym zakresie oświadczenia dotyczą też majątków wspólnych, więc jeżeli Wasza druga połówka prowadzi dochodowy biznes albo odziedziczyła duży spadek to… drżyjcie, zrezygnujcie z funkcji bądź pogódźcie się z regulacjami.

Ja jeszcze nie podjąłem decyzji, ale zacznę monitorować kwestię tej ustawy. Ostatecznie, przynajmniej dla osób, które są w moim położeniu i np. wchodzą w skład rad nadzorczych spółek komunalnych pojawi się pytanie – czy dla kilkuset złotych rocznie warto ujawniać potencjalnie nieograniczonemu kręgowi osób informacje o swoim majątku?

Tutaj link do aktualnego rządowego stadium uzgodnień.

Akcje i udziały nie dla sędziów?

Błażej Sarzalski        11 stycznia 2018        3 komentarze

Akcje i udziały posiadane przez sędziów

Akcje spółek akcyjnych i udziały spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w rękach sędziów to wyzwanie dla ich niezawisłości, ale tylko w przypadku, gdy mają decydować o prawach i obowiązkach tych spółek, ich akcjonariuszy, bądź podmiotów powiązanych albo podmiotów z którymi owe spółki są w sporze. Do zabezpieczenia przed ryzykiem konfliktu interesów w zupełności wystarczyłby system, w którym sędziowie ujawniają w swoich oświadczeniach majątkowych akcje i udziały w spółkach, z zakazem posiadania więcej niż 10% akcji/udziałów w spółce oraz przepisy dotyczące wyłączenia sędziego w razie konfliktu interesów.

Czyli taki system, który do tej chwili mniej-więcej obowiązywał.

Tymczasem nowa ustawa o Sądzie Najwyższym, która wjedzie w życie w kwietniu tego roku, w jeszcze dalej idący sposób ogranicza uprawnienia sędziów, de facto zabraniając im korzystania z zysków wynikających z takich udziałów lub akcji w czasie pełnienia obowiązków sędziego.

Ustawodawca osiągnął to poprzez następujące regulacje:

  • sędziowie ujawniają akcje i udziały,
  • nie mogą ich mieć więcej niż 10% w danej spółce,
  • zyski z udziałów lub akcji mają przekazywać albo na wskazany przez siebie cel publiczny albo na rachunek wskazany przez prezesa sądu – w pierwszym wypadku tracą zysk, w drugim mogą korzystać z tych środków dopiero w stanie spoczynku, niewykonanie tego obowiązku oznacza zrzeczenie się stanowiska sędziego.

Czy taka regulacja była konieczna? Nie sądzę. Sędzia, chociaż rzeczywiście, z racji sprawowanego przez niego urzędu musi podlegać ograniczeniom, jest także osobą, która korzysta z praw i wolności gwarantowanych konstytucją i Europejską Konwencją Praw Człowieka, a te przepisy z kolei ustalają reguły proporcjonalności ingerencji w prawa i wolności osobiste.

Czy słusznym jest z tymi przepisami walczyć? Tak, obstawiam, że znajdzie się nie jeden sędzia, który pozwie Skarb Państwa o odszkodowanie z tytułu niemożności korzystania z prawa własności, pewnie skończy się to w Strasburgu.

Czy można próbować zapobiec negatywnym skutkom ustawy? Można.

Po pierwsze, sędzia może skorzystać z instytucji powiernictwa lub trustu przekazując udziały zaufanej osobie trzeciej.

Po drugie, sędzia może skorzystać ze spółki offshore z akcjonariuszami i dyrektorami nominowanymi.

Po trzecie, może skorzystać z prawa posiadania akcji na okaziciela i w taki sposób manewrować posiadanymi akcjami, aby realizacja zysku z nich (np. dywidendy) w spółce akcyjnej przypadała innym osobom (np. jego rodzinie), natomiast po realizacji zysku, rodzina może zupełnie anonimowo przekazać te akcje ponownie sędziemu.

Po czwarte, sędzia może być fundatorem a także członkiem zarządu fundacji, czy to prawa polskiego czy prawa obcego, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a taka fundacja nie ma ograniczeń w nabywaniu akcji.

Oczywiście nie wierzę w to, że wielu sędziów będzie próbowało w powyższy sposób “obejść” ustawy o sądownictwie, jednakże służę przykładem sędziów dla zilustrowania jakie luki mają tego typu regulacje.

P.S. A może politycy sami sobie by zafundowali takie rozwiązania?

CRS – Common Reporting Standard

Błażej Sarzalski        09 stycznia 2018        Komentarze (0)

Co to jest CRS (Common Reporting Standard) i dlaczego jest tak niebezpieczny dla  prywatności przedsiębiorcy?

Tajemnica bankowa to jest pojęcie, które ma zupełnie inne znaczenie, niż kilkanaście, a nawet kilka lat temu. W klasycznym ujęciu tajemnica bankowa to wymóg prawny, który zakazuje bankom udzielania innym osobom oraz władzom informacji o rachunkach i beneficjentach tych rachunków, za wyjątkiem sytuacji przewidzianych prawem. CRS to narzędzie, które powoduje, że w praktyce tajemnica bankowa przestaje działać wobec władz, o wiele niebezpieczniejsze niż Centralna Baza Rachunków Bankowych.

Historia wprowadzenia CRS bywa różnie opisywana. Generalnie chodzi jednak o zapobieganie unikaniu opodatkowania przez ludzi, którzy osiągają zyski poza krajem swojej rezydencji podatkowej. Wielki biznes spółek offshorowych miał słaby punkt – bankowość. Bez bankowości nie da się zarabiać w rozsądny sposób, dlatego też to banki stały się celem działań władz podatkowych na całym świecie.

Common Reporting Standard powoduje, że nawet mając spółkę offshore, która zapewnia prywatność, banki jurysdykcji objętych standardem muszą zidentyfikować rzeczywistego beneficjenta konta bankowego. Beneficjentem takim jest zawsze osoba (lub osoby) fizyczna, nie może być nim spółka lub inna osoba prawna.

W uproszczeniu za beneficjenta rzeczywistego spółki offshore (a także jakiejkolwiek innej) uznajemy osobę fizyczną, która jest udziałowcem takiej spółki posiadającym więcej niż 25% głosów (udziałów). Dane o takich osobach są raportowane do państwa ich rezydencji podatkowej.

Oznacza to, że mając spółkę offshore i konto bankowe w jurysdykcji podlegającej standardowi Twoje dane osobowe spływają do Polski i nawet jeżeli prowadzisz legalny biznes, od którego płacisz podatki w kraju jego prowadzenia, naraża Cię to na nieprzyjemności kontroli fiskusa!

Jakie dane podlegają raportowaniu?

  1. Imię i nazwisko, adres, numer identyfikacji podatkowej, data oraz miejsce urodzenia
  2. Numer konta
  3. Dane instytucji raportującej
  4. Saldo rachunku bankowego na koniec roku objętego raportem lub na datę zamknięcia rachunku (przy czym saldo obejmuje sumę wpływów i wypływów).

CRS w połączeniu z klauzulą unikania opodatkowania oraz tzw. małą klauzulą w ustawie VATowskiej dają w ręce władz praktycznie nieograniczone narzędzia wpływu na sytuację finansową przedsiębiorców.

Jak walczyć z CRS? O tym w jednym z kolejnych wpisów.

Konto bankowe w Puerto Rico

Błażej Sarzalski        08 stycznia 2018        Komentarze (0)

Ajajajajaj, Puerto Rico

O ile polskim rezydentom, bez zgody Prezesa NBP może być ciężko legalnie otworzyć konto na terenie Puerto Rico, o tyle dla spółek (ale nie dla spółek amerykańskich!), takiego problemu chyba nie ma.

Podczas gdy 65.000 mieszkańców tego terytorium zrzeszonego ze Stanami Zjednoczonymi opuściło wyspę w poszukiwaniu lepszej przyszłości na kontynencie amerykańskim, to jednocześnie do kraju zwalił się desant prywatnych bankierów otwierających banki offshore w Puerto Rico. Na wyspie mamy 44 międzynarodowe instytucje finansowe, utworzone na podstawie ustawy z 2012 r., z czego w ostatnim roku utworzono blisko połowę (gdy to czytasz, może nawet więcej!).

Powód? Struktura tamtejszych banków offshore powoduje, że obywatele i rezydenci  innych państw niż Stany Zjednoczone i samo Puerto Rico mają możliwość założenia konta w sposób anonimowy, przy jednoczesnej stabilności systemu bankowego  przypisywanej umowie stowarzyszeniowej ze Stanami Zjednoczonymi. Tajemnica jest prosta. Puerto Rico nie podlega pod Common Reporting Standard, czyli międzynarodowy automatyczny standard wymiany informacji podatkowych (Polska oczywiście, wraz z całą Unią podlega standardowi), z uwagi na to, że Stany Zjednoczone same mu nie podlegają.

Rząd USA zdecydował się stosować zamiast CRS wyłącznie do porozumień bilateralnych, jednak portorykańskie banki offshore nie podlegają im, ponieważ terytoria stowarzyszone ze Stanami, takie jak Portoryko wyłączone są z tego typu umów.

Banki te oczywiście podlegają nadzorowi finansowemu oraz jako instytucje prawa amerykańskiego muszą raportować podejrzane transakcje agencjom federalnym odpowiadającym za zwalczanie prania pieniędzy oraz odpowiadać na zapytania IRS (amerykańskiego odpowiednika urzędu skarbowego), jednakże banki te nie zbierają informacji dotyczące obywateli innych krajów niż Stany w sytuacji, gdy ci występują jako beneficjenci spółek offshore albo trustów.

Czy spółka IBC prawa Seszeli może mieć tam konto? Dlaczego nie?